ناصر اميني، روزنامه‌نگار، ديپلمات ــ كاظم وديعي، استاد دانشگاه، سياستمدار، ايران شناس، وزير

رضا پهلوي براي پادشاهي تربيت شده است

 تولد شهبانو فرح

کارشناس سیاسی وزارت امورخارجه جمهوری اسلامی قاری قرآن است! Nasser AMINI   بیاد دکتر محمد مصدق و حسین فاطمی   در جشن 60 سالگی مؤسسه شهیر مد کریستیان دیور چه گذشت یک میهمانی بسبک پادشاهان قدیم فرانسه لوئی 14ـ 15ـ16 نخست وزیر فرانسه ـ وزیر امور مهاجرت و هویت ملی ـ وزیر دادگستری ـ شهردار پاریس ـ همسر وزیر خارجه ـ همسر ژاک شیراک ـ بارون روچیلد و صاحبان صنایع و هنر و مد و سیاسیون همه آنجا بودند.   از ایرانیان تنها « شهبانو فرح » سفیر دائمی ایرانیان سابق در جهان غرب در این میهمانی حضور داشت

چرا شاه رفت بخش نخست
چرا شاه رفت بخش دوم

ناصر امينی ديپلمات پيشين

Nasser Amini

معمای عاطفی شاه

انگلیسی ها مخالف سلطنت پهلوی هستند

معمای عاطفی اردشیر زاهدی

جاسوس انگلیس درحوزه علمیه قم

نفوذ دولت فخیمه انگلستان در ایران

MI 5  اینتلیجنت  سرویس MI 6

ناصر امينی در عصر امروز

سید جلال تهرانی رئیس شورای سلطنت که با استعفای خود (ختم سلطنت) را اعلام نمود یک ماه قبل از مرگش در پاریس به نویسنده گفت:

انگلیسی ها مخالف سلطنت پهلوی هستند

اسرارِ پشت پرده اختلاف شاه و مصدق

آقای تهرانی گفت اگر دکتر مصدق لجاجت نمی کرد و قبول می کرد اللهیار صالح به جای او نخست وزیر شود کودتای ۲۸ مرداد به وقوع نمی پیوست.

در این زمان که تب خاطره نویسی آنقدر مد روز شده که حتی از هاشمی رفسنجانی گرفته تا هادی غفاری و محسن رضائی و پیش نماز مسجد علی اکبر هم نویسنده شده اند جای بسی تأسف است که اغلب دست اندرکاران واقعی و تاریخ سازان، که مقاماتی سرنوشت ساز داشته اند از خود خط و ضبط و ربطی بیادگار نگذاشته اند.

خوشبختانه چند سالی است که به همت دکتر حبیب لاجوردی مقیم واشنگتن برخی از رجال تحت عنوان « تاریخ شفاهی » لب به سخن گشوده اند، آن هم با احتیاط فراوان که اغلب تأکید کرده اند خاطراتشان بعد از مرگشان منتشر شود.

سید جلال الدین تهرانی دولت مرد رژیم شاهنشاهی که در فراهم ساختن مراسم برگزاری تاج گذاری رضا شاه مسئولیت های اجرائی مهمی داشت و پنجاه سال بعد با استعفاء کردن از مقام ریاست شورای سلطنت « ختم سلطنت » را اعلام کرد، یکی از رجال سرشناس دوران پهلوی ها بود که دنیائی  از اسرار مگو را با خود به « گور » برد.

سید جلال تهرانی ابتداء طلبه بود که مقدمات علوم، عربی، حکمت، فلسفه، علم کلام و فقه را آموخت، بعد به علم هیأت، نجوم، علم الافلاک و ستاره شناسی روی آورد.  

سید جلال که چندین بار در کابینۀ قوام السلطنه وزیر بود از آنجا که به زبان عربی تسلط کامل داشت چندین کتاب تاریخی را از عربی به فارسی برگرداند که کتاب « جهان گشای جوینی » از جمله همین کتابهاست.

سید جلال تهرانی به اشیاء عتیقه علاقۀ فراوانی داشت مجوعۀ بسیار نفیسی از این گونه اشیاء را به قیمت های سنگین و گزاف از گوشه و کنار کشور و خارج خریداری می کرد. خانۀ سید جلال در خیابان ری تهران قرار داشت و در سالن های آن اشیاء عتیقه مانند یک موزه جمع شده بود.

کتابخانه سید جلال از جمله کتابخانه های نسبتاً بزرگ و غنی تهران محسوب می شد خاصه که در آن کتاب های خطی متعددی به چشم می خورد که از هر حیث منحصر به فرد بود.  

زندگی نامه سید جلال تهرانی در چند سطر

* در مهرماه سال ۱۳۰۷ شمسی سرتیپ درگاهی رئیس نظمیه باتفاق عده ای صاحب منصب و وکیل و آژان (پاسبان) وارد منزل سید حسن مدرس روحانی مبارز و نماینده ادوار گذشته مجلس شورای ملی می شوند تا وی را دستگیرکنند، بین مدرس و درگاهی زد و خورد آغاز می شود، چون تعداد مأمورین زیاد بود مدرس را به سختی مضروب و مجروح می کنند و او را کشان کشان از خانه خارج کرده به خارج از تهران می برند و سرانجام در شهر خواف  در سر حد ایران و افغانستان زندانی می کنند.

در همان موقع که به امر رضا شاه مدرس دستگیر می شود اعضاء خانواده او را که پسران و دخترش بودند به نظمیه می برند، سید جلال منجم تهرانی که در خدمت مدرس بود توقیف و به محبس نظمیه منتقل می شود.

* در آبان ماه سال ۱۳۲۶ شمسی از طرف احمد قوام (قوام السلطنه) نخست وزیر به سمت وزیر مشاور تعیین گردید.

* در آذرماه سال ۱۳۲۶ شمسی دوازده نفر از وزیران کابینۀ قوام استعفاء دادند، تنها سید جلال در کابینه ماند.

قوام السلطنه باتفاق تنها وزیر خود در جلسه مجلس حاضر شد و طی نطق مفصلی از خدمات خود در رفع غائله آذربایجان و کردستان بیان کرد و تقاضای رأی اعتماد نمود که پس از رأی گیری دولت احمد قوام سقوط کرد، قوام السلطنه در این جلسه در نطق خود گفت:

     دخالت قوه مقننه در قوه مجریه مشروطیت را به تراژدی غمناک می رساند ...

* در آبان ماه سال ۱۳۲۸ ساعد مراغه ای نخست وزیر او را به عنوان وزیر مشاور تعیین نمود و در دی ماه همان سال بعنوان وزیر پست و تلگراف انتخاب شد.

* در فروردین ماه سال ۱۳۲۹علی منصور او را به عنوان وزیر پست و تلگراف معرفی کرد.

* در خرداد ماه سال ۱۳۳۰نایب التولیه آستان قدس رضوی.

* در بهمن ماه سال ۱۳۳۲وزیر مختار ایران در بلژیک.

* در مهرماه سال ۱۳۳۷سناتور انتصابی از آذربایجان.

* در دی ماه سال ۱۳۵۷شاه اعضای شورای سلطنت را تعیین کرد که در روز ۲۳دی ماه در اولین جلسه شورای سلطنت که با حضور شاه تشکیل شد سید جلال تهرانی به ریاست شورای سلطنت انتخاب شد.

* روز ۲۸دی ماه عازم پاریس شد تا با خمینی مذاکره نماید، خمینی دو شرط برای ملاقات با او قائل شد استعفاء کردن از ریاست شورای سلطنت و غیرقانونی اعلام کردن آن شورا.

سید جلال از مقام خود کناره گیری کرد و در استعفای خود متذکر شد که شورای سلطنت غیر قانونی است.        

* در دوم بهمن ماه ۱۳۵۷با خمینی در پاریس ملاقات کرد.

* در چهارم بهمن ماه ۱۳۵۷برای بار دوم با خمینی در نوفل لوشاتو ملاقات کرد و در مصاحبه ای به خبرنگاران گفت:

مخالفان استعفای من جاهلند !

متن استعفاء ...

یک شنبه اول بهمن ماه ۱۳۵۷هجری شمسی مطابق با ۲۲شهر صفرالمظفر ۱۳۹۹هجری قمری. قبول ریاست شورای سلطنت از طرف اینجانب فقط برای حفظ مصالح مملکت و امکان تأمین آرامش اجتماعی آن بود ولی شورای سلطنت به سبب مسافرت اینجانب به پاریس که برای نیل به هدف اصلی بود تشکیل نگردید. در این فاصله اوضاع داخلی ایران سریعاً تغییر یافت به طوری که برای احترام به افکار عمومی با توجه به فتوای حضرت آیت الله العظمی خمینی دامت برکاته مبنی بر غیر قانونی بودن آن شورا آن را غیرقانونی دانسته کناره گیری کردیم.

از خداوند و اجداد طاهرین و ارواح مقدسه اولیای اسلامی مسئلت دارم که مملکت و دولت مسلمان ایران را در ظل عنایت حضرت امام عصر عجل الله فرجه از هر گزندی مصون داشته و استقلال وطن عزیز ما را محفوظ فرمایند.

                                                           محمدالحسینی سید جلال تهرانی

ملاقات با آقای تهرانی در پاریس

بازنشستگی هم عالمی دارد، انسان از هفت دولت آزاد است. تا هر ساعتی که میلش کشید می خوابد و آقا بالا سر ندارد. البته نه بازنشستگی بی حقوق و مزایا ! در حال حاضر هزارها کارمند دولت که در رژیم گذشته مصدر خدماتی بوده اند در سراسر جهان آواره اند، راه می روند، باز هم راه می روند تا خیالاتشان بروز نماید !! تازه اگر حقوق بازنشستگی آنها نیز حواله شود با تبدیل هر اورو بیش از هزار تومان دردی را دوا نمی کند، از قدیم گفته اند:

 اکنون که گل سرخ فرو ریخت ز باد                             بگذار گل زرد فرو ریخته باد

باید فراموش کنیم که سی سال تمام هر ماهه از حقوق اداری ما مبلغی به عنوان باز نشستگی کم شده است. برای بازنشسته ها بهترین کار پیاده روی است و گز کردن خیابان ها هم که خرجی ندارد !

یکی دو سال از انقلاب بهمن ماه سال ۵۷گذشته بود که روزی در یکی از جنگل های اطراف پاریس که اغلب بازنشسته ها قدم می زنند و هوا خوری می کنند، مردی را دیدم که چهره اش برایم آشنا بود پیش رفتم، سلام کردم، مرا شناخت، ساعت ها با یکدیگر قدم زدیم او می گفت روزی شش کیلومتر پیاده روی می کند. اجازه خواستم از فردای آنروز در راه پیمائی با او باشم گفت به شرطی می توانی با من راه بیائی که ضبط صوت و قلم و کاغذ همراه نداشته باشید چون من اهل مصاحبه و جار و جنجال نیستم و شما روزنامه نویس ها (فضول مجازید) قول دادم، پذیرفت و از روز بعد تا یک ماه قبل از فوتش همه روزه همراه مردی بودم که بزرگترین نقش را در تاریخ سیاسی معاصر ایران بازی کرده است.

او در بهمن ۱۳۵۷اساس سلطنت شاهنشاهی دو هزار و پانصد ساله را واژگون و راه را برای آمدن خمینی به ایران هموار نمود. 

او سید جلال الدین تهرانی بود که در ایران سناتور، وکیل مجلس، سفیر، استاندار، نایب التولیه آستان قدس رضوی بود و در آخرین روزهای قبل از انقلاب ریاست شورای سلطنت را عهده دار بود و با استعفایش از این مقام، نظام جمهوری آن هم از نوع اسلامی آن جانشین رژیم سلطنتی گردید.

سید جلال تهرانی در سن ۹۵سالگی در پاریس درگذشت و با خود گنجینه ای از خاطرات را که می توانست راه گشای خیلی از مسائل گردد به گور برد.

من سعی خواهم کرد به کمک حافظه ضعیفم چکیده ای از حرف های او را که در موقع پیاده روی روزانه برایم تعریف کرده بود برای مزید اطلاع خوانندگان نقل کنم اگر چه او از من قول گرفته بود گفته هایش را باز گو نکنم ...

سابقه اختلاف شاه و مصدق

 اختلاف شاه و مصدق از روز نهم اسفند ماه سال ۱۳۳۱و حمله به خانه او آغاز گردید، مصدق مردی بود پاک دامن، جوانمرد و درستکار و بی نظیر ولی لجوج و لج باز، او معتقد بود شاه باید سلطنت کند و اعضاء خانواده اش در امور مملکتی دخالت نکنند.

یکی از شیوه های مصدق برای این پیش گیری بیرون کشیدن ادارات انتظامی و قضائی کشور از زیر سلطه دربار بود که شاه با علاقه و لجاجت زیادی آنها را جزو مؤسسات زیر فرمان خود می پنداشت.

مصدق ابتداء شهربانی و ژاندارمری را از ید اختیار شاه بیرون کشید. در اواخر تیرماه سال ۱۳۳۱اختلافات بین دکتر مصدق و دربار به گونه ای بالا گرفت که مصدق شاه را متهم کرد با استفاده از مقام تشریفاتی فرماندهی کل قوای مسلح، فرماندهان لشگرها را تحریک به فرمانبرداری نکردن از دستورهای دولت می کند. مصدق طی یک ملاقات رسمی با شاه به وی اطلاع داد که در کابینۀ جدیدی که تشکیل خواهد داد پست وزارت جنگ را به خود اختصاص داده است تا خیالش از بابت ارتش آسوده باشد.

شاه از تصمیم مصدق بشدت جا خورد و به او توصیه کرد از این خیال منصرف شود، مصدق زیر بار نرفت تا اینکه شاه قوام السلطنه را به نخست وزیری انتخاب کرد که قیام ملی سی ام تیرماه با موفقیت کامل به پایان رسید و شاه در نهایت وحشت و انفعال ناچار به عقب نشینی شد. اما از فردای روز پیروزی و تشکیل کابینۀ جدید که دکتر مصدق دو مقام جداگانه نخست وزیری و وزارت جنگ را با عنوان جدید (وزارت دفاع ملی) پذیرفت مناسبات دربار و دولت بیش از پیش تیره شد، مصدق مادر شاه و خواهرش اشرف را از ایران خارج کرد، در طول ماه های بین مرداد و اسفند اوضاع ایران نه تنها روی آرامش ندید بلکه هر روز حادثه ای به وقوع می پیوست که نشان می داد ایران همانند بشکۀ باروتی است که رسیدن جرقه ای به آن باعث انفجار و اشتعال شدید خواهد شد.

روزی که شاه در مورد خروج خود از ایران با مصدق صحبت می کرد تصور می کرد مصدق در محظور اخلاقی گرفتار شده و با آن کار مخالفت خواهد کرد، اما دکتر مصدق از درخواست شاه استقبال کرد و دستور داد که گذرنامۀ اعلیحضرت و علیا حضرت را در اسرع وقت آماده و مبلغ ده هزار دلار ارز نیز در اختیار شاه قرار دهند.

وقتی مصدق با رفتن شاه به آن سهولت موافقت کرد شاه حتم کرد شایعاتی که به گوش او می رسد که مصدق قصد دارد یکی از پسران محمد حسن میرزا ولیعهد سابق قاجار را به ایران باز گرداند و به نام شاه بر تخت بنشاند صد در صد صحیح است و هدف مصدق این است که با بیرون راندن شاه از ایران زمینه را برای اعاده سلسله قاجاریه در تخت سلطنت فراهم آورد.

روز شنبه نهم اسفند ماه حوالی ظهر دکتر مصدق بدون گارد و محافظ پیاده قدم زنان به طرف قصر سلطنتی می رود، کاخ اختصاصی تا منزل او بیش از دویست قدم فاصله ندارد، رو به شاه گفت امیدوارم سفر خوشی در پیش داشته باشید خدمتگزار هم در اینجا گوش به فرمان مطاع ملوکانه هستم در این موقع ثریا متوجه می شود که مصدق قصد خروج از قصر را دارد اما از اجتماع جمعیت معذب است، مصدق فکر می کرد او را برای خداحافظی به دربار فرا خوانده اند تا هنگام خروج به دست جمعیت اوباش تحریک شده بسپارند و زیر دست و پا به قتل برسانند و خونش لوث شود.

در این موقع دار و دسته شعبان جعفری جلوی در کاخ در انتظار بودند و شعبان جعفری عربده کشان فریاد می زد من گوش مصدق را با این چاقو می برم و برای شاه می برم.

مصدق با راهنمائی ثریا از در پشتی کاخ از طریقی امن به خانه اش می رود، چند دقیقه بعد تظاهرکنندگان به خانه اش حمله می کنند. جماعت اوباش با یک جیپ ارتشی به خانه مصدق هجوم می آورند، شعبان بی مخ پیشاپیش اوباش و راهنمای آنهاست.

در این موقع دکتر مصدق و دکتر فاطمی از نردبان به پشت بام عمارت همسایه می روند و بلافاصله به مجلس شورای ملی رفته و در آنجا بست نشینی می کنند و علت آن را نداشتن تأمین جانی عنوان می کنند. دکتر غلامحسین مصدق خاطره بازگشت آن شب پدرش را از مجلس به خانه به این شرح نقل کرده است:

بیش از هر زمانی دیگر دلم برای پدر سوخت حدود ساعت ۱۱ شب بود که پدر از مجلس شورای ملی به خانه آمد از ساعت ۵ صبح تا آن ساعت ۱۶ ساعت است استراحت نکرده بود توان ایستادن نداشت من هیچوقت پدر را اینطور خرد و شکسته ندیده بودم، همین که وارد شد روی تخت خواب نشست و شروع به گریه کرد و گفت: امروز پاک نا امید شدم من دیگر به این مرد اطمینان ندارم برای او قسم خورده بودم در حالیکه به پدرش قسم نخوردم من فکر می کردم این جوان با تجربه ای که از سرنوشت پدرش به دست آورده است به کشورش، به مردم این مملکت خدمت می کند. چقدر او را نصیحت کردم و به گوشش خواندم که با مردم باش به بیگانگان تکیه نکن، در روزگار سخت این مردم هستند که از تو حمایت می کنند. امروز متوجه شدم که چگونه آدمی است او به من دروغ گفت، فریبم داد و قصد داشت به کشتنم بدهد دیگر اطمینانم از او سلب شد.

پدرم از آن روز دیگر با محمد رضا شاه روبرو نشد و اصرار شاه برای دیدار او به نتیجه نرسید ... روز دهم اسفند مردم تهران که در پیشاپیش آنان دانشجویان دانشگاه بودند به خیابان ها ریختند و با تظاهرات وسیع خود از مصدق پشتیبانی کردند.

هرچند توطئه نهم اسفند در سایه تدبیر و ازخود گذشتگی دکتر مصدق و نیز پشتیبانی وسیع مردم نقش بر آب شد، لیکن دو دستگی، کشمکش و نفاق بین دولت و دربار شروع شده بود.

گلۀ شاه از مصدق 

سید جلال تهرانی روزی گفت: در دوران حکومت دکتر مصدق من با توافق اعلیحضرت و دکتر مصدق رابط بین آن دو بودم که نگفتنی ها را به وسیلۀ من به یکدیگر تفهیم نمایند.

در این رابطه روزی اعلیحضرت مرا احضار کرد و با حالتی سخت ناراحت گفت: « آقای تهرانی نزدیکان و اطرافیان دکتر مصدق علیه من در میان مردم تبلیغ می کنند لابد این کار به دستور خود آقای دکتر مصدق است.

من عرض کردم آقای دکتر مصدق یکی از اشراف بزرگ ایران است و هرگز نسبت به شاهی که خود نخست وزیریش را قبول کرده است دست به توطئه و تحریک نمی زند، البته در میان اطرافیان او کسانی هستند که طبق عقاید شخصی خود مطالبی اظهار می دارند که نباید باعث ناراحتی خیال اعلیحضرت باشد.

اعلیحضرت گفت آخر حرف های طرفداران او علیه من روی مردم زیاد اثر می گذارد و من قادر به دفاع از خود نیستم، به عرض رساندم: اعلیحضرت آقای دکتر مصدق نخست وزیر شماست و شما پادشاه ایران هستید مقدورات و امکانات بیشتری در دست دارید اگر تصور می فرمائید که حرف های دکتر مصدق علیه شما در مردم مؤثر است شما هم به طرفداران خودتان بفرمائید به نفع اعلیحضرت در میان مردم تبلیغ کنند.

اعلیحضرت کمی فکر کرد، در کمال تأثر پس از مدتی مکث و سکوت گفت: آقای تهرانی آخر طرفداران و اطرافیان مصدق به استثنای چند نفر بقیه افرادی مانند دکتر صدیقی ها، دکتر شایگان ها هستند که حرفشان در میان مردم مؤثر است ولی اطرافیان من میر اشرافی ها، بیوک صابرها، سید محمد علی شوشتری ها، جمال امامی ها هستند که مردم به ریششان می خندند.

عرض کردم اعلیحضرتا اگر خودتان هم می دانید که اطرافیانتان در میان مردم آبروئی ندارند اطرافیان آقای دکتر مصدق را تحبیب و استمالت فرمائید به استثنای چند نفر بقیه اینها را من خوب می شناسم که مردمی میهن پرست و مطلع و صحیح العمل و با آبرو هستند.

اعلیحضرت در جواب گفت من به دکتر فاطمی وزیر امور خارجه که دکتر مصدق او را پسر سوم خود می داند نشان درجه یک همایون که بالاترین نشان سلطنتی است اعطاء کرده ام، به او قول دادم که می تواند بر روی داشتن بالاترین مقام حساب کند، زیرا مملکت به خون جوان تری در رگ های خود نیاز دارد، متأسفانه هیچ یک از تلاش های من نتوانست تزلزلی در پیوند شخصی و وفاداری سیاسی او به دکتر مصدق پدید آورد.

یک هفته بعد از واقعه نهم اسفند دکتر فاطمی وزیر امور خارجه برای عرض گزارش دربارۀ هیأت اعزامی ایران به بغداد تقاضای شرفیابی کرد. او آمد قریب دو ساعت و نیم صحبت کرد تنها حرفی که نزدیم موضوع هیأت اعزامی به بغداد بود.

او با وقاحت هرچه تمامتر جسورانه مرا متهم کرد که در حادثه نهم اسفند دست داشته ام ...

شاه و انگلیس ها

روزی آقای تهرانی ضمن انتقاد از اوضاع سیاسی ایران چنین گفت:

هنگامی که سفیر کبیر دولت شاهنشاهی ایران در بلژیک بودم به علت داشتن خانم بلژیکی با اسپاک وزیر امور خارجه و نخست وزیر بلژیک دوستی بسیار صمیمانه ای داشتم به طریقی که لااقل هر ماه یک بار با یکدیگر در یکی از رستوران های اطراف بروکسل شام یا ناهار می خوردیم. در یکی از این ملاقات های دوستانه اسپاک به من گفت که چون می دانم با شخص اعلیحضرت صمیمیتی دارید و اعلیحضرت به حرفها و نوشته های شما توجه می فرمایند از قول من به ایشان عرض کنید که انگلیس ها از شما خیلی ناراضی و مخالف سلطنت شما هستند، که شما نباید این عدم رضایت را دست کم بگیرید.

به نخست وزیر بلژیک گفتم: اعلیحضرت می داند که من از دوستان نزدیک انگلیس هستم اگر این مطلب را از قول شما برای اعلیحضرت بنویسم یا تلفنی به عرضشان برسانم چون آدم سوءظن داری هستند تصور می فرمایند که من دروغ گفته ام و این حرف شما نیست بلکه انگلیس ها به من دستور داده اند برای ترساندن ایشان این مطلب را نقل کنم لذا اجازه بدهید من تقاضا کنم اعلیحضرت از شما دعوت رسمی بعمل آورد، در پذیرائی رسمی در تهران خودتان این مطلب را بفرمائید تا مؤثر واقع شود.

اسپاک قبول کرد و من بلا فاصله تلفنی به اعلیحضرت عرض کردم چنانچه اطلاع دارید اسپاک نخست وزیر بلژیک که لقب چرچیل اروپا را به او داده اند تاکنون به ایران نیامده، اگر یک دعوت رسمی از ایشان بعمل آورید کار بسیار بجائی شده و بر اهمیت سیاسی شاهنشاه در اروپا افزوده می شود.

اعلیحضرت قبول فرمودند و چند روز بعد دعوت نامه رسمی از دربار شاهنشاهی رسید و من آن را به ایشان دادم اسپاک با خوشحالی قبول کرد و از من تشکر نمود اما سه چهار روز بعد به من تلفن کرد و گفت به نحوی از اعلیحضرت تشکر کن و معذرت بخواهید که من به علت گرفتاری شدید اروپا از قبول دعوت اعلیحضرت معذورم. با کمال تعجب گفتم حتی تاریخ حرکتتان را اطلاع داده ام حالا خوب نیست انصراف شما را از مسافرت گزارش نمایم.

اسپاک پس از مدتی سکوت گفت تلفنی نمی توانم دلیلش را بگویم فردا صبح بیا همدیگر را ببینیم به تو خواهم گفت. روز بعد نخست وزیر بلژیک با قید سوگند که این مطلب را به هیچ کس ابراز نکنم گفت:

آقای تهرانی انگلیس ها به من گفتند که اگر به ایران بروی و یک چنین مطلبی را با شاه در میان بگذاری سه روز بعد از بازگشت و ورود به بروکسل از پست نخست وزیری مستعفی خواهی شد زیرا بلافاصله حرف شما را اعلیحضرت به آمریکائی ها خواهد گفت و ما هم در شرایط فعلی قادر به حفظ شما نخواهیم بود...

مصدق مردی لجباز

آقای تهرانی درست یک ماه قبل از فوتش یک روز چنین گفت:

در سال ۱۳۳۲ به نظرم در خرداد ماه بود روزی آقای هیراد رئیس دفتر مخصوص اعلیحضرت به من تلفن کرد و گفت اعلیحضرت فرمودند اگر میل داشته باشید با یکدیگر چای بخوریم، اتومبیل بفرستند به سعد آباد بیائید من جواب دادم شوفر دارم به آقای شهیدی می گویم اتومبیل را حاضر کند و من ساعت پنج بعد از ظهر خواهم رسید. در رأس ساعت مقرر به سعد آباد رفتم پس از صرف چای اعلیحضرت فرمودند آقای تهرانی چون شما واسطۀ بین من و آقای دکتر مصدق هستید خواهش می کنم این پیغام را از جانب من به آقای دکتر مصدق برسانید.

صنعت نفت را شما ملی کردید و این افتخار به نام شما تا ابد باقی خواهدبود، اما ملاحظه می کنید که نفت ایران را بعد از ملی شدن نه آمریکائی ها می خرند نه انگلیس ها، روس ها که بایستی قاعدتاً از این فرصت استفاده کرده هرچه بیشتر از ما نفت بخرند کمترین ترتیب اثری به وضع اقتصاد ایران ندارند و از خرید نفت خودداری می کنند، پس بهتر است برای بهبود وضع اقتصادی کشور و جلوگیری از اغتشاشات و آشوب های داخلی شما استعفاء دهید و یکی از بهترین دوستان خودتان را برای جانشینی خود انتخاب نمائید تا من او را به سمت نخست وزیر انتخاب کنم، تا هم ملی شدن نفت عملی شده باشد و هم با تغییر نخست وزیر ایران، از عصبانیت انگلیس و آمریکا کاسته گردد و راه مذاکرات دیپلماسی با آنها باز شود.

آقای سید جلال تهرانی گفت به دستور شاه در حضور خود شاه تلفنی با آقای دکتر مصدق تماس گرفتم و گفتم میل دارم شما را هرچه زودتر ببینم آقای دکتر مصدق گفتند امشب من و ضیاءالسلطنه تنها هستیم اگر میل دارید شما ما را سرافراز فرمائید.

من با اظهار تشکر شب ساعت ۸ به منزل دکتر مصدق رفتم و در سر میز شام موضوع را با ایشان در میان گذاشتم آقای دکتر مصدق پس از شنیدن مطلب با کمال خونسردی از من سئوال کرد آخر اعلیحضرت نفرمودند من از میان دوستانم چه کسی را انتخاب کنم که مورد قبول ایشان باشد؟ زیرا ممکن است کسی را که من برای جانشینی خودم انتخاب کنم که مورد موافقت اعلیحضرت نباشد. آقای تهرانی گفت: من همین فکر را کردم و از اعلیحضرت پرسیدم که اگر آقای دکتر مصدق سئوال کردند که شما چه کسی را برای انتخاب شدن به نخست وزیری قبول دارید که من انتخاب کنم اعلیحضرت فرمودند به عقیده من چون اللهیار صالح بهترین دوست آقای دکتر مصدق است و سفیر ما در آمریکا می باشد بهترین جانشین ایشان آقای  اللهیار صالح خواهد بود زیرا با این عمل ما با یک تیر دو هدف زده ایم یکی اینکه مورد اعتمادترین افراد آقای دکتر مصدق را به نخست وزیری برگزیده ایم دیگر اینکه سفیر سابق خودمان در آمریکا را که قاعدتاً با آمریکا روابط نزدیکی دارد به نخست وزیری انتخاب نمودیم و در نتیجه از ائتلاف سیاسی آمریکا و انگلیس جلوگیری کرده ایم.

آقای تهرانی گفت: به مجرد اینکه این حرف را به آقای دکتر مصدق گفتم یک مرتبه آن آرامش قبلی را از دست داد و پرخاش کنان گفت اکنون شما و اللهیار صالح برای برکناری من با شاه همدست شده اید ؟؟

و چند ماه بعد کودتای ۲۸ مرداد اتفاق افتاد ...  

 مشروح این گزارش روی شبکۀ جهانی اینترنت سایت: ناصر امینی

www.aria7000.com       ناصر

www.aria7000.com               امینی        

www.nasseramini.persianblog.com

www.nasseramini.ifrance.com

www.asre-nou.net

www.kianiran.com    در آرشیو مصاحبه های رادیویی         

    هزار فامیل و هزار بی فامیل

پاریس: ناصر امینی  دیپلمات پیشین       

کشور ایران را در گذشته هزار فامیل اداره می کردند حالا هزار بی فامیل!

یکی از ایرادهائی که در گذشته از ما می گرفتند این بود که:

کشور ایران را هزار فامیل اداره می کنند و مردم عادی و عامی نقش در سرنوشت و ادارۀ کشور خود ندارند و اسامی سی چهل (دوله) (سلطنه) (الملک) را شاهد می آوردند و آنها را گل های سر سبد این هزار فامیل می شناختند.

وزارت خارجه شاهنشاهی

وزارت امورخارجه دربست در اختیار « هزارفامیل » بود. تا آنجا که حافظه ام یاری می کند خانواده هائی که مشاغل عمده وزارت خارجه را در اختیار و انحصار داشتند از این قرار بود:

* از خاندان اسفندیاری: حاج محتشم السلطنه اسنفدیاری وزیرخارجه، موسی نوری اسنفدیاری وزیر امور خارجه و سفیر در ایتالیا و عراق و ترکیه و هند، محمدتقی اسفندیاری (منتخب المُلک) سفیر در افغانستان، محمود اسفندیاری سفیر در برن (سوئیس) و معاون اداری وزارت امورخارجه، امیرمحمد اسفندیاری سفیر در پراگ (چکسلواکی)، عبدالحسین صدیق اسفندیاری (وزیرمختار در عربستان سعودی)، فرزند ایشان محسن صدیق اسفندیاری سفیر در بانکوک (تایلند)، عباس اسفندیاری سفیر در وین (اتریش)، محسن مرأت اسفندیاری معاون وزارت خارجه و سفیر در کانادا، رضا اسفندیاری سرکنسول در ژنو و چند اسفندیاری دیگر که در ادارات مختلف خدمت می کردند.

* از خاندان سپهبدی: انوشیروان سپهبدی وزیر خارجه، رئیس کل تشریفات دربار و سفیر در کشورهای فرانسه و شوروی سابق، ایتالیا و مصر و دربار واتیکان، فرزند ایشان فرهاد سپهبدی سفیر در مراکش، برادرزاده های ایشان پرویز سپهبدی سفیر در دانمارک و یونان و منوچهر سپهبدی که در عین حال داماد انوشیروان خان بود، سفیر در بحرین.

* ازخاندان انصاری: حاج میرزا مسعودخان انصاری جزو اولین وزرای خارجه، مرحوم علیقلی خان مشاورالممالک انصاری وزیرخارجه و رئیس هیأت نمایندگی ایران درکنفرانس صلح پاریس و سفیر در شوروی سابق، فرزند ایشان عبدالحسین مسعود انصاری سفیر در شوروی سابق و افغانستان و سوئد و هلند و هند، دکتر محمدعلی مسعود انصاری معاون سیاسی و پارلمانی وزارت خارجه و سفیر در یوگسلاوی، ایتالیا، بلژیک و دفتر اروپائی سازمان ملل متحد در ژنو (ایشان پدر احمدعلی انصاری است که با وجود روابط خانوادگی با خاندان پهلوی چند سال پیش به دنبال اختلافات مالی با شاهزاده رضا پهلوی کتابی علیه این خاندان نوشت).

* از خاندان بهنام: چهار برادر در رده مستشاری، محمد بهنام سفیر در مجارستان و نروژ، منوچهر بهنام سفیر در امارات عربی متحده، اسدالله بهنام سرکنسول در استانبول و نصرالله بهنام سرکنسول در بصره و جواد بهنام سرکنسول در طرابوزان به علاوه چند بهنام دیگر در سفارتخانه و ادارات مرکزی انجام وظیفه می کردند و به قول یکی از همکاران شوخ در کمتر اداره ای بود که یک « بهنام » نداشته باشیم!

* از خاندان قریب: ضیاء الدین قریب سفیر در عربستان سعودی، جمشید قریب سفیر در مصر و سوئیس و چکسلواکی و اسپانیا و هرمز قریب سفیر در ایتالیا و دامادهای آنان خسرو اکمل سفیر در استرالیا و فریدون ستوده سرکنسول با مقام سفارت در آفریقای جنوبی.

* از خاندان سمیعی: مرحوم عنایت الله سمیعی وزیر خارجه و سفیر در عراق، مصطفی سمیعی سفیر در آرژانتین و شوروی سابق، حسین سمیعی سفیر در افغانستان، همایون سمیعی سفیر در لهستان و دانمارک و معاون اداری وزارت خارجه.

* از خاندان فرخ: سید مهدی فرخ (معتصم السلطنه) سفیر درچین و افغانستان و فرزند ایشان فریدون فرخ سفیر در آلمان شرقی و مدیرکل وزارت خارجه.

* ازخاندان بهرامی: احمد علی بهرامی سفیر در چین و مراکش، شاپور بهرامی معاون اداری وزارت خارجه سفیر در مصر و فرانسه، علیرضا بهرامی سفیر در رومانی.

* ازخاندان دیبا: حسین دیبا سفیر در عربستان سعودی، فریدون دیبا سفیر در لهستان، بلژیک و واتیکان، ایرج دیبا کاردار موقت در افغانستان.

* از خاندان فهیمی: خلیل فهیمی (کفیل نخست وزیر و وزیر درکابینه های مختلف) سفیر در ترکیه و لهستان و دو فرزند ایشان اسدالله فهیمی سفیر در سوئیس و نصرالله فهیمی سفیر در سنگال.

* از خاندان سهیلی: علی سهیلی نخست وزیر و وزیرخارجه اسبق و سفیر در انگلستان و فرانسه. دو فرزند ایشان حسین و فرخ سهیلی که از حد سرپرستی اداره و مقام مستشاری بالاتر نرفتند.

* از خاندان بختیار: مرحوم خلیل اسفندیاری بختیاری (پدرملکه ثریا) سفیر در آلمان غربی ابوالحسن بختیار سفیر در کانادا.

* از خاندان محمود صلاحی (صلاح السلطنه) علاوه بر خود ایشان که به سفارت و کفالت وزارت خارجه رسید دو فرزند ایشان امیرمحمد صلاحی و عزیز محمد صلاحی به سفارت و سرکنسولی رسیدند.

* از خاندان اردلان: مرحوم حاج عزالممالک اردلان سفیر در عراق و امیرالحاج و وزیر در کابینه های مختلف، دکتر علیقلی اردلان وزیر امور خارجه و سفیر در شوروی و آلمان غربی (که آخرین سمت ایشان وزارت دربار بعد از امیرعباس هویدا بود و بعد از انقلاب به زندان افتاد و بیمار شد و پس از رهایی به رحمت خدا پیوست.) فرزند ایشان منوچهر اردلان تا حد سرکنسولی بالا رفت و اگر انقلاب نشده بود ایشان هم چه بسا به مقام سفارت می رسید، سلطان احمد اردلان سفیر در مسکو، یحیی اردلان سرکنسول در هرات، همایون اردلان کاردار در ترکیه و رئیس اداره محرمانه و سنتو.

* از خاندان اعتماد مقدم و مقدم: منوچهر اعتماد مقدم سفیر در اتیوپی و سوئد، هوشنگ مقدم سفیر در مجارستان و قطر، محمد علی مقدم وزیر مختار در لندن.

* از خاندان فروهر: ابوالقاسم فروهر سفیر در یونان و سوئد.

* از خاندان انتظام: دو برادر عبدالله و نصرالله انتظام به ترتیب وزیر خارجه و سفیر در آلمان و فرانسه و آمریکا.       

* از خاندان نجم: مرحوم ابوالقاسم نجم (وزیر در کابینه های مختلف) سفیر در ژاپن و افغانستان و عراق، برادر ایشان محمد حسین نجم سفیر در لبنان و عباس نجم (فرزند نجم الملک) سفیر در فیلیپین، دائی آقای عباس نجم مرحوم حسین قدس نخعی وزیر خارجه، وزیر دربار و سفیر در عراق و انگلستان و واتیکان.

* از خاندان عضدی: یدالله عضدی وزیر امورخارجه و سفیر در آمریکا و برزیل، ایشان داماد وثوق الدوله بود.

* از خاندان خلعت بری: مرحوم نصرالله خلعت بری (اعتلاء الملک) سفیر در افغانستان، نماینده ایران در هیأت مأمور تعیین مرز ایران و عراق در دوره عثمانی و امضاء کننده پروتکل های مرزی ۱۹۱۳ و ۱۹۱۴، فرزند ایشان زنده یاد دکتر عباسعلی خلعت بری سفیر در لهستان و بعدها به مدت ۷ سال وزیر امور خارجه در کابینه مرحوم هویدا که پس از انقلاب بازداشت و به جوخه اعدام سپرده شد.

تمام قراردادهای ایران و عراق پس از توافق الجزیره در سال ۱۹۷۵ به امضای آن مرحوم است و عجبا که سرنوشت پدر و پسر به اختلافات مرزی ایران و عراق گره خورده است.

* از خاندان منصور: رجبعلی منصور (منصورالملک) نخست وزیر اسبق و وزیر در کابینه های مختلف بدوران رضا شاه و آخرین بار سفیر در ژنو، همشیره زاده ایشان دکتر فریدون زند فرد سفیر در کویت، پاکستان و عراق. بگذریم که دو فرزند ایشان حسنعلی منصور به نخست وزیری و جواد منصور به وزارت اطلاعات رسیدند.

* از خاندان افشار: امیر خسرو افشار قاسملو وزیر خارجه در کابینه های شریف امامی و ارتشبد ازهاری و قبل از آن سفیر در آلمان غربی و فرانسه و انگلستان، امیراصلان افشار سفیر در آمریکا، اطریش و آلمان غربی، علی محمد افشار سفیر در مجارستان و سومالی.

* از خاندان جم: محمود جم (نخست وزیر و وزیر دربار سابق) سفیر در مصر و ایتالیا، فرزندشان ارتشبد جم سفیر در اسپانیا و نوه ایشان بهرام ملائکه سفیر در اتریش.

* از خاندان صدری: عبدالعلی خان صدری (صدیق السلطنه) سفیر در ایتالیا، محسن صدری سفیر در اتریش.

* از خاندان حکیمی: مرحوم ابراهیم حکیمی (حکیم الملک) نخست وزیر و وزیرخارجه، هاشم حکیمی سفیر در سودان.

حالا که از ذکر نام خاندان های معروف و صاحب مقام در وزارت خارجه (تاجائی که حافظه ام یاری می کرد) فراغت یافتم باید یاد آور شوم که در وزارت خارجه مأمورینی هم بودند که به مقامات بالا رسیدند ولی هیچگونه ارتباط و نسبتی با دوله ها سلطنه ها نداشتند و تنها به اعتبار زحمت و لیاقت شخصی به مشاغل بالا راه یافتند که از آن جمله بودند:  دکتر جلال عبده (فرزند شیخ محمد بروجردی عبده حقوق دان معروف) که به وزارت خارجه و سفارت ایران در سازمان ملل متحد و ایتالیا رسید، جعفر کفایی معاون اداری وزارت خارجه و سفیر در یونان، مجید رهنما معاون امور بین المللی وزات خارجه (فرزند زین العابدین خان رهنما روزنامه نگار قدیمی و سفیر اسبق در لبنان)، عبدالامیر رشیدی حائری سفیر در افغانستان و تونس، جعفر رائد سفیر در عربستان سعودی، صادق صدریه سفیر در رومانی و عراق و آلمان غربی،  دکتر هوشنگ امیر مکری سفیر در آلمان و لهستان، دکتر رضا قاسمی سفیر در کویت، احمدعلی بهرامی سفیر در چین و مراکش.

آتش در نیستان

دکتر محمد مصدق پس از آن که تصمیم به عزل حسین نواب وزیر امورخارجه گرفت دکتر حسین فاطمی را به سمت وزیر امور خارجه منصوب کرد که در جامعه آن روز ایران غیر مترقبه بود.

این انتخاب موجب تعجب کارمندان وزارت خارجه گردید زیرا تا آن تاریخ وزرای خارجه معمولاً از خاندان اشراف بودند نظیر مشیرالدوله – علاء السطنه – حکیم الملک و ذکاء الملک فروغی – نصرالله انتظام این مقام را احراز می کردند که قبلاً سالیان متمادی در صحنه سیاست سفیر یا وزیر شده بودند و سوابق طولانی در خدمت دولتی داشتند ولی دکتر فاطمی جوان جز سابقه روزنامه نگاری هیچ گونه سوابق اداری نداشت.

در جلسه معارفه با وزیر جدید در حالیکه کارمندان ادارات- مدیران کل- معاونین سیاسی و اداری وزارت خارجه در یکی از سالن های پذیرائی ایستاده بودند دکتر فاطمی نزدیک در ورودی در حالیکه بر عصای خود تکیه داده و ایستاده همه را پذیرفته بود. سخنان خود را با این جملات و قریب باین مضمون آغازکرد: من امروز شما کارمندان وزارت خارجه  را خواستم در این تالار جمع شوید تا چند نکته را تذکر دهم.

از این تاریخ که من مسئولیت وزارت خارجه را عهده دار شده ام این پیش خدمت و آن آقای نبیل معاون وزیر خارجه برای من مساوی هستند چنانچه خدمت کنند مورد حمایت و تشویق قرار می گیرند و اگر در انجام مسئولیت هائی که برعهده دارند اهمال نمایند شدیداً مؤاخذه می شوند.

با مبارزه ای که با دولت استعماری انگلستان پس از ملی کردن صنعت نفت ایران پیش گرفته ایم با کسی شوخی نداریم.

بدستور دکتر فاطمی کمیسیونی به ریاست عبدالله انتظام برای تصفیه کارمندان ناصالح وزارت خارجه تشکیل شد و سوابق همه دیپلمات ها و کارمندان وزارت خارجه بی طرفانه و دقیقاً مورد بررسی قرار گرفت.

این کمیسیون پس از چند ماه که با جدیت مشغول کار شد از بین حدود ششصد نفر دیپلمات های ایرانی فهرستی از ۸۵ نفر کارمندان فاسد که در مأموریت های خارج دست به هرگونه اعمال خلافی زده بودند آماده کرد و دکتر فاطمی کمی پس از کودتای ۲۸ مرداد برای تأیید دکتر مصدق فهرست مذکور را می برد تا احکام برکناری را بلافاصله صادر نماید ولی باکمال تعجب می بیند نخست وزیر می گوید:

فعلاً دست نگهدارید همان تصفیه ای که در وزارت دفاع کردیم و عده ای از امرای ارتش را برکنار کردیم اکنون روز و شب علیه من و برای سقوط هیئت دولت فعالیت دارند برای من کافی است و فعلاً مقتضی نمی دانم به جمع ناراضی ها اعضای وزارت خارجه را هم علاوه کنم. 

هزار بی فامیل

در ایران اسلامی مملکت را هزار بی فامیل اداره می کنند که گل های سرسبدشان کسانی هستند امثال شمع خانی- دوزدوزانی- قالی باف- نجّار- عطّار- روغن چراغ- نوربالا- روزی طلب- خوش اندام- خوش قامت عزیز که این آقای خوش نام فعلاً مشاور بانک مرکزی ایران است، عزیز به نام خانوادگی او اضافه نشده در شناسنامه اش خوش قامت عزیز است، چرا؟

باید رفت پای وعظش نشست تا فهمید ترکیب این نام خانوادگی چه قصه و داستانی دارد. خانم کفترک و شهرزاد لازم زاده قهرمان تنیس زنان هستند و خانم سه پنجی(۳-۵جی) مسئول تیم فوتبال زنان. در ایران اگر کسی را به نام خانوادگی صدا کنند آنقدر غیر آشنا و غیرمأنوس است که همان بهتر که صرف نظرشود، آخرخوش قامت عزیز هم شد نام فامیل!  در داخل مملکت کار را راحت کرده و یکدیگر را حاج آقا و حاج خانم صدا می کنند.

بلی روزی روزگار ما را هزار فامیل سیاه کرده بود این روزها هزار بی فامیل !!

لقمان حکیم، سیاه چرده بود، کسی او را به بندگی گرفت و مدتی خدمت می فرمود و از وی آثار علم و حکمت مشاهده می نمود.

روزی خواجه برسم امتحان وی را گفت:

گوسفندی بکش و بهترین اعضای او را بنزد من آر.

لقمان گوسفندی بکشت و دل و زبانش پیش خواجه آورد.

خواجه روزی دیگر گفت:

گوسفندی بکش و بدترین اعضایش را بیاور.

لقمان گوسفندی بکشت و دل و زبانش را آورد.

خواجه گفت این چگونه است؟

گفت: هیچ چیز به از دل و زبان نیست اگر پاک باشد و هیچ چیز بدتر از آن نیست اگر نا پاک باشد !

از خدا بخواهیم که گل های سر سبد جمهوری اسلامی که نام های فامیلی عجیب و غریب دارند در عوض ناهمواری نام، زبان و دلشان پاک باشد و مصدر خدماتی بس مفید برای ملت نجیب و صبور ایران باشند. الهی آمین  یا رب العالمین ...

برگرفته از کتاب روزها در پی سالها  نوشتة ناصر امینی

مشروح این گزارش روی شبکۀ جهانی اینترنت سایت: ناصر امینی

www.aria7000.com

www.nasseramini.persianblog.com

www.nasseramini.ifrance.com

www.asre-nou.net

www.kianiran.com    در آرشیو مصاحبه های رادیویی